Sao và tạng phủ ở cung Tật Ách: hiểu như ngôn ngữ biểu tượng của người xưa, đừng biến thành chẩn đoán
Trả lời ngắn: sách tử vi gán sao với tạng phủ dựa trên hành của sao và cách y lý cổ phương Đông nối ngũ hành với ngũ tạng, ví dụ hành Kim với phế, hành Mộc với can. Đó là một ngôn ngữ biểu tượng, giúp người xưa nói về thân thể trong một hệ thống thống nhất. Nó không phải bản đồ bệnh, và không nên dùng để tự kết luận mình mắc bệnh gì hay tự mua thuốc.
Người mới đọc tử vi hay bị cuốn vào các bảng "sao nào chủ bộ phận nào". Bảng đó thú vị, nhưng nếu đọc theo nghĩa đen thì dễ dẫn tới lo âu và tự chữa. Bài này giải thích bảng đó đến từ đâu và nên đặt nó ở đâu trong đầu.
Ngũ hành nối với ngũ tạng ra sao
Y lý cổ phương Đông chia cơ thể theo ngũ hành. Cách phân phổ biến:
| Hành | Tạng | Phủ đi kèm |
|---|---|---|
| Mộc | Can | Đởm |
| Hoả | Tâm | Tiểu trường |
| Thổ | Tỳ | Vị |
| Kim | Phế | Đại trường |
| Thuỷ | Thận | Bàng quang |
Cần nhớ: "can", "tâm", "tỳ" trong hệ này là khái niệm chức năng của y lý cổ, không trùng khít với lá gan, quả tim, lá lách trong giải phẫu hiện đại. Nhầm hai thứ là nguồn gốc của nhiều hiểu lầm.
Sao tử vi được gán hành thế nào
Mỗi chính tinh trong tử vi có một hành chính. Vũ Khúc thuộc Kim, Thiên Cơ thuộc Mộc, Thái Dương thuộc Hoả, Thái Âm thuộc Thuỷ, Thiên Phủ thuộc Thổ, và cứ thế. Khi sao đóng ở cung Tật Ách, sách suy ra tạng tương ứng với hành của sao. Vũ Khúc Kim ở Tật Ách vì vậy hay được đọc là chú ý đường hô hấp, theo cặp Kim với phế.
Ngoài ra còn những cách gán theo hình tượng, như Thái Dương và Thái Âm là mặt trời, mặt trăng, nên được nhiều sách nối với đôi mắt. Cự Môn là "cửa lớn", hay được nối với miệng, lời ăn tiếng nói, đường tiêu hoá.
Lý do hệ này còn sống
Hệ biểu tượng này bền vì nó gọn: mười mấy ngôi sao, năm hành, năm tạng, ghép lại thành một câu chuyện về thân thể dễ nhớ. Với người xưa, khi y học chưa có xét nghiệm, một hệ thống như vậy giúp sắp xếp hiểu biết và truyền lại.
Hôm nay ta có những công cụ chính xác hơn nhiều. Giữ hệ biểu tượng như một di sản văn hoá thì rất đáng; giữ nó như một công cụ chẩn đoán thì không.
Ba vấn đề khi đọc theo nghĩa đen
- Quá rộng: một sao được gán nhiều bộ phận khác nhau tuỳ sách, tuỳ thầy. Đọc kiểu gì cũng khớp được với một triệu chứng nào đó.
- Không phân biệt nặng nhẹ: lá số không phân biệt cảm lạnh với viêm phổi, đau dạ dày thoáng qua với loét dạ dày.
- Không đổi theo thời gian: cơ thể thay đổi theo tuổi, theo lối sống, còn lá số thì cố định.
Vì ba điều đó, câu "lá số mình có Vũ Khúc ở Tật Ách nên phổi yếu" là một câu không có căn cứ để hành động.
Cạm bẫy tự chữa
Nguy hiểm nhất là chuỗi: đọc lá số thấy nói về một tạng, rồi tự mua thuốc "bổ" tạng đó, thường là thuốc không rõ nguồn gốc, thảo dược trộn lẫn, hàng xách tay không nhãn. Một số thảo dược và thuốc bổ có thể tương tác với thuốc đang dùng hoặc ảnh hưởng gan, thận khi dùng lâu.
Nếu đang có triệu chứng, đi khám. Nếu muốn dùng thuốc y học cổ truyền, đến cơ sở có giấy phép, có thầy thuốc được đào tạo bắt mạch kê đơn, và báo cho bác sĩ đang điều trị biết mình đang uống gì.
Đọc bảng sao như đọc một tấm bản đồ cổ
Có một cách nhìn dễ chịu hơn: coi bảng sao và tạng phủ như một tấm bản đồ thế giới vẽ từ nhiều trăm năm trước. Nó đẹp, có giá trị lịch sử, cho thấy người xưa hình dung thế giới ra sao. Nhưng không ai cầm tấm bản đồ đó để lái xe đi tìm đường hôm nay.
Đọc với tâm thế ấy, mình vẫn thấy thú vị khi nhận ra Vũ Khúc là Kim, Kim là phế, phế chủ khí, và sau đó gác bản đồ lại, đi khám khi cần.
Vì sao các sách nói khác nhau
Mở hai cuốn sách tử vi khác nhau, rất có thể thấy cùng một sao được gán với hai bộ phận khác nhau. Lý do là hệ này được truyền qua nhiều đời thầy, mỗi đời thêm bớt theo kinh nghiệm riêng, và có lúc trộn với các trường phái y lý khác. Không có một bảng chuẩn được kiểm chứng để đối chiếu. Điều đó không làm hệ biểu tượng mất giá trị văn hoá, nhưng là lý do rõ ràng để không đặt sức khoẻ lên nó. Khi một hệ có nhiều bản khác nhau và không có cách kiểm lại, ta chỉ nên dùng nó để hiểu, không dùng để quyết.
Một lời nhắc có ích
Nếu cung Tật Ách của mình nhắc tới một tạng nào đó, có thể dùng nó như một lời nhắc nhẹ: hỏi bác sĩ ở lần khám định kỳ tới xem nên kiểm tra gì theo độ tuổi và tiền sử gia đình. Câu hỏi ấy dựa trên y khoa, không dựa trên lá số, nhưng lá số là thứ đã nhắc mình nhớ tới.
Người thích đặt một viên đá hay một khối thạch anh trên bàn như vật ngắm cho thư thái có thể xem mục thạch anh tím; đá chỉ để ngắm và làm điểm nhắc, không chữa bệnh, và cần cất xa tầm tay trẻ nhỏ.