Từ lời nhắc ở cung Tật Ách tới cuốn sổ sức khoẻ gia đình: ghi gì, giữ ở đâu, mang theo khi đi khám
Trả lời ngắn: cách dùng cung Tật Ách có ích nhất không phải là đoán bệnh, mà là biến mọi lời nhắc về sức khoẻ trên lá số thành một cuốn sổ sức khoẻ thật: tiền sử bản thân, tiền sử gia đình, thuốc đang dùng, dị ứng, lịch khám do bác sĩ hẹn, liên lạc khẩn cấp. Cuốn sổ đó giúp buổi khám nhanh và chính xác hơn, giúp người nhà xoay xở khi có chuyện, và nó đúng với mọi lá số, tốt hay xấu.
Những bài trước của chuyên mục đã nói về cách đọc Tật Ách cho khỏi lo vô cớ và cách lo cho cha mẹ già và con nhỏ đúng chỗ. Bài này là phần thực hành dài: một cuốn sổ sức khoẻ cho mình và cả nhà, làm từng bước, kèm mẫu ghi và những chỗ hay sai.
Vì sao lời nhắc trên lá số nên thành giấy trắng mực đen
Một câu như "Tật Ách có sát tinh, nên để ý sức khoẻ" nếu chỉ nằm trong đầu sẽ thành nỗi lo lơ lửng. Người lo mà không biết làm gì thường làm một trong hai việc: tìm đến lễ giải, hoặc gạt đi rồi quên. Cả hai đều không giúp thân thể.
Một cuốn sổ biến nỗi lo thành danh sách việc. Nó có ba cái lợi kiểm chứng được:
- Khi đi khám, bác sĩ có thông tin đầy đủ thay vì mình cố nhớ trong lúc vội.
- Khi cấp cứu, người đi cùng biết mình dị ứng gì, đang uống thuốc gì.
- Khi chăm cha mẹ già, anh chị em có cùng một nguồn thông tin, đỡ cãi nhau vì nhớ khác nhau.
Không cần lá số để làm sổ. Nhưng nếu lá số là thứ khiến mình bắt đầu, thì đó là một lần tử vi được dùng đúng chỗ.
Trang một: hồ sơ cá nhân
Mỗi người trong nhà một trang. Những mục nên có:
| Mục | Vì sao cần | Cách ghi gọn |
|---|---|---|
| Họ tên, ngày sinh dương lịch | Đối chiếu hồ sơ ở cơ sở y tế | Ghi đúng như trên giấy tờ tuỳ thân |
| Bệnh đã được chẩn đoán | Bác sĩ cần biết nền bệnh | Tên bệnh, năm phát hiện, nơi điều trị |
| Phẫu thuật, nằm viện | Ảnh hưởng tới chỉ định sau này | Việc gì, ở đâu, khoảng thời gian |
| Dị ứng thuốc, thức ăn | Tránh phản ứng nguy hiểm | Tên thuốc hoặc món, phản ứng từng gặp |
| Thuốc đang dùng | Tránh tương tác, trùng thuốc | Tên, liều, giờ uống, ai kê |
| Tiêm chủng | Theo dõi mũi còn thiếu | Chụp lại sổ tiêm hoặc ghi tên mũi và ngày |
| Nhóm máu nếu đã biết | Tham khảo, bệnh viện vẫn sẽ xét nghiệm lại | Chỉ ghi khi có giấy xét nghiệm |
| Bảo hiểm y tế | Thủ tục khi khám | Số thẻ, nơi đăng ký, ảnh chụp thẻ |
Không cần đầy đủ ngay. Bắt đầu bằng ba dòng quan trọng nhất: dị ứng, thuốc đang dùng, bệnh đang điều trị.
Trang hai: tiền sử gia đình
Trong tử vi, cung Phụ Mẫu nằm đối diện Tật Ách, một cách nói xưa rằng thân thể mình có dính dáng với gốc gác. Trong y khoa, tiền sử gia đình là thông tin bác sĩ thường hỏi. Trang này ghi những gì mình biết về sức khoẻ của người ruột thịt.
- Liệt kê người cần hỏi: cha, mẹ, anh chị em ruột, ông bà hai bên nếu còn người nhớ.
- Hỏi theo nhóm bệnh hay gặp: tim mạch, huyết áp, tiểu đường, ung thư, đột quỵ, bệnh về tâm thần kinh, bệnh di truyền đã được chẩn đoán.
- Hỏi tuổi phát hiện: thông tin này thường có giá trị với bác sĩ.
- Ghi rõ mức chắc chắn: "đã có chẩn đoán" khác với "nghe nói ông bị".
- Cập nhật khi có tin mới: khi một người thân được chẩn đoán bệnh, thêm vào và báo cho anh chị em.
Hỏi chuyện này với cha mẹ lớn tuổi cần khéo. Có thể mở đầu bằng: "Bác sĩ hỏi con trong nhà có ai bị gì không, con không nhớ hết." Đặt nó thành câu hỏi của bác sĩ thì nhẹ hơn là tự hỏi.
Trang ba: thuốc và tủ thuốc trong nhà
Đây là trang hay bị xem nhẹ nhất, mà lại liên quan nhiều tới an toàn hằng ngày.
Danh sách thuốc đang dùng
Ghi cả thuốc kê đơn, thuốc tự mua, thực phẩm chức năng, thuốc nam, thuốc bắc. Nhiều người không kể với bác sĩ những thứ "không phải thuốc", trong khi bác sĩ cần biết để tránh tương tác. Nếu đang uống một bài thuốc do ai đó giới thiệu theo lá số hay theo mệnh, càng nên kể.
Tủ thuốc an toàn
- Cất cao, có cửa đóng, ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Viên thuốc nhiều màu dễ bị trẻ tưởng là kẹo.
- Giữ thuốc trong vỏ gốc có nhãn, không dồn chung lọ.
- Rà hạn dùng định kỳ, bỏ thuốc hết hạn theo hướng dẫn của nhà thuốc hoặc cơ sở y tế.
- Không dùng lại đơn thuốc cũ của người khác cho người trong nhà dù triệu chứng có vẻ giống.
Trang bốn: lịch khám và kết quả
Lịch khám định kỳ nên do bác sĩ đặt theo tuổi, giới, tiền sử của từng người, không do năm hạn trên lá số. Trang này chỉ ghi lại những gì bác sĩ đã hẹn.
| Cột | Ví dụ cách ghi |
|---|---|
| Ngày khám | Ghi ngày dương lịch |
| Nơi khám, bác sĩ | Tên cơ sở, chuyên khoa |
| Lý do | Khám định kỳ, tái khám, triệu chứng mới |
| Kết luận chính | Một hai dòng theo lời bác sĩ |
| Hẹn lần sau | Khi nào, cần nhịn ăn hay mang gì |
Kết quả xét nghiệm, phim chụp nên chụp ảnh lưu thêm một bản. Khi đổi nơi khám, mang theo kết quả cũ giúp so sánh.
Trang năm: liên lạc khẩn cấp
- Hai số điện thoại người thân gọi được bất cứ lúc nào.
- Số cấp cứu, địa chỉ cơ sở y tế gần nhà và nơi mình đang theo dõi bệnh.
- Ai giữ chìa khoá nhà dự phòng.
- Nếu sống một mình: một người được báo khi mình không liên lạc được quá một ngày.
Trang này nên có một bản dán ở chỗ dễ thấy trong nhà, ví dụ mặt trong cửa tủ bếp, để người đến giúp tìm được ngay.
Dùng lưu niên trên lá số làm mốc rà sổ
Người theo tử vi hay để ý năm lưu niên đi qua cung Tật Ách. Theo cách tính phổ biến, lưu niên của một năm nằm ở ô có địa chi trùng với chi của năm đó. Ví dụ một lá số có Tật Ách ở ô Mùi thì những năm Mùi là năm lưu niên đi qua Tật Ách, cứ mười hai năm một lần.
Thay vì coi những năm ấy là năm đáng sợ, có thể dùng chúng làm mốc: năm đó rà lại toàn bộ cuốn sổ, cập nhật tiền sử gia đình, kiểm tủ thuốc, hỏi bác sĩ xem có cần thêm kiểm tra nào theo tuổi không. Nỗi lo được đổi thành một buổi dọn dẹp có ích. Năm khác vẫn khám theo lịch bác sĩ hẹn như thường.
Ví dụ: một gia đình ba thế hệ làm sổ
Hình dung một gia đình có bà nội đang điều trị huyết áp, hai vợ chồng tuổi trung niên và một bé đang đi mẫu giáo. Người chồng nghe đọc lá số nói "năm tới Tật Ách gặp hạn" và lo.
- Người vợ đề nghị dùng chính nỗi lo đó để làm sổ cho cả nhà, mỗi người một trang.
- Trang của bà ghi rõ thuốc huyết áp đang dùng, giờ uống, bác sĩ theo dõi, kèm ảnh chụp đơn thuốc gần nhất.
- Trang của bé ghi sổ tiêm, dị ứng sữa đã được bác sĩ xác nhận.
- Trang của người chồng có thêm phần tiền sử gia đình hỏi từ bà: ông nội từng bị đột quỵ. Lần khám tiếp theo, người chồng kể điều này với bác sĩ.
- Tủ thuốc được dời lên cao, bỏ hai hộp thuốc đã hết hạn.
Năm "gặp hạn" ấy trôi qua thế nào thì không ai đoán trước được. Nhưng cả nhà có một cuốn sổ mà bất kỳ năm nào cũng dùng được.
Bảo vệ thông tin sức khoẻ
Thông tin sức khoẻ là thông tin riêng tư. Một vài nguyên tắc:
- Không đăng kết quả xét nghiệm có họ tên lên mạng xã hội để hỏi ý kiến.
- Không gửi bệnh án cho người xem bói, người bán vật phẩm hay người hứa chữa theo lá số.
- Nếu lưu sổ trên điện thoại, đặt mật khẩu; bản giấy cất ở chỗ người nhà biết.
- Khi có người tiếp cận gia đình lúc có người ốm, mời mua thuốc lạ hay làm lễ, hãy dừng lại hỏi bác sĩ điều trị trước khi làm gì.
Ai giữ sổ, chia sẻ thế nào trong nhà
Một cuốn sổ chỉ có ích khi người cần đến nó tìm thấy. Nên thống nhất trong nhà ba điều. Thứ nhất, một người chính chịu trách nhiệm cập nhật, thường là người hay đưa người thân đi khám. Thứ hai, ít nhất hai người biết sổ để ở đâu và mở được bản trên điện thoại. Thứ ba, khi anh chị em sống xa nhau cùng chăm cha mẹ, mỗi lần có kết quả khám mới thì chụp gửi vào một nhóm chung của gia đình, để không ai phải nghe lại qua lời kể.
Với người sống một mình, nên đưa một bản trang liên lạc khẩn cấp và trang thuốc đang dùng cho một người thân tin cậy giữ. Chuyện này nghe có vẻ thừa cho tới lúc thật sự cần.
Những sai lầm hay gặp
- Chỉ làm sổ khi có người ốm nặng, lúc ấy ai cũng rối, ghi thiếu.
- Ghi theo trí nhớ những thứ "nghe nói" mà không phân biệt với chẩn đoán thật.
- Đặt lịch khám theo năm hạn thay vì theo hẹn của bác sĩ.
- Giấu bác sĩ việc đang dùng thuốc nam, thuốc theo mệnh.
- Một người giữ hết thông tin, người khác trong nhà không biết sổ ở đâu.
Khi nào cần người có chuyên môn
Cuốn sổ không thay được bác sĩ. Mọi triệu chứng mới, kéo dài hay làm mình lo đều nên đi khám. Những dấu hiệu như đau ngực, khó thở, yếu liệt nửa người, nói ngọng đột ngột, lú lẫn, chảy máu không cầm được là tình huống cấp cứu, gọi cấp cứu ngay.
Nếu nỗi lo sức khoẻ sau khi nghe đọc lá số làm mình mất ngủ, không tập trung được nhiều ngày, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Lo âu cũng là một vấn đề sức khoẻ, và nó có cách hỗ trợ đàng hoàng.
Với giấy tờ như uỷ quyền chăm sóc, di chúc khi người thân bệnh nặng, hỏi luật sư hoặc công chứng viên.
Trong quan niệm dân gian, quả hồ lô gắn với hình ảnh người thầy thuốc mang thuốc đi cứu người; nhà nào thích một vật nhỏ đặt cạnh cuốn sổ như lời nhắc chăm sóc nhau có thể xem mục hồ lô, và nhớ đó chỉ là biểu tượng, không thay thuốc hay lịch khám.