Giờ sinh sai lệch và lá số tử vi: những nguồn sai số ít người nói tới trước khi tin một lá số
Trả lời ngắn: lá số tử vi phụ thuộc hoàn toàn vào giờ sinh, mà giờ sinh lại có nhiều nguồn sai số: ghi chép không chính xác, sinh sát ranh giới hai canh giờ, cách xử lý giờ Tý khác nhau, chênh lệch giữa giờ đồng hồ và giờ mặt trời, múi giờ từng thay đổi, và cách tính tháng nhuận. Lệch một canh giờ là cung Mệnh đổi ô, cả lá số xoay theo. Vì thế, trước khi tin một lá số, cần biết giờ sinh của mình chắc đến đâu.
Người ta hay tranh cãi về chuyện sao này tốt, sao kia xấu, mà ít ai hỏi câu đầu tiên: dữ liệu đầu vào có đúng không? Với tử vi, dữ liệu đầu vào là năm, tháng, ngày, giờ sinh âm lịch. Trong bốn thứ đó, giờ là thứ dễ sai nhất và cũng ảnh hưởng mạnh nhất.
Một canh giờ thay đổi những gì
Tử vi chia ngày thành mười hai canh giờ, mỗi canh dài hai tiếng: giờ Tý từ 23 giờ tới 1 giờ, giờ Sửu từ 1 giờ tới 3 giờ, và cứ thế tới giờ Hợi từ 21 giờ tới 23 giờ. Cung Mệnh được an theo tháng sinh và giờ sinh. Đổi giờ sinh sang canh kế bên, cung Mệnh dời sang ô bên cạnh, kéo theo cả mười một cung còn lại. Cung Thân, nhiều sao phụ an theo giờ như Văn Xương, Văn Khúc, Địa Không, Địa Kiếp, cũng đổi theo.
Nói cách khác, hai người sinh cùng ngày, cách nhau vài phút nhưng rơi vào hai canh giờ khác nhau, sẽ có hai lá số khác hẳn.
Nguồn sai số thứ nhất: ghi chép
- Giờ sinh do mẹ hoặc người nhà nhớ lại sau nhiều năm, dễ làm tròn hoặc nhầm.
- Giờ ghi ở cơ sở y tế có thể là giờ ghi sổ, không phải đúng thời điểm em bé ra đời.
- Người lớn tuổi nhiều khi chỉ nhớ "lúc gà gáy", "lúc chạng vạng", tương đương một khoảng rộng.
- Ngày sinh trên giấy tờ của nhiều người lớn tuổi không phải ngày sinh thật, do khai sinh muộn.
Nguồn sai số thứ hai: sát ranh giới canh giờ
Sinh lúc 0 giờ 55 hay 1 giờ 05 là hai canh giờ khác nhau. Nếu giờ ghi chép có sai số vài phút mà lại rơi gần ranh giới, lá số trở nên rất bấp bênh. Người sinh gần các mốc giờ lẻ như 1, 3, 5, 7 giờ nên biết rằng lá số của mình có thể thuộc một trong hai canh.
Nguồn sai số thứ ba: giờ Tý và chuyện đổi ngày
Giờ Tý kéo dài từ 23 giờ hôm trước tới 1 giờ hôm sau. Một số trường phái coi ngày mới bắt đầu từ 23 giờ, số khác coi ngày mới bắt đầu từ 0 giờ, và một số chia giờ Tý đầu, giờ Tý cuối. Người sinh từ 23 giờ tới nửa đêm vì vậy có thể có hai lá số khác ngày, tuỳ người lập theo cách nào. Đây là chỗ các phần mềm và các thầy hay cho kết quả khác nhau.
Nguồn sai số thứ tư: giờ đồng hồ và giờ mặt trời
Canh giờ trong lịch pháp cổ dựa trên vị trí mặt trời, còn giờ trên đồng hồ là giờ theo múi. Việt Nam dùng múi giờ UTC+7, ứng với kinh tuyến 105 độ Đông. Nơi nào nằm lệch kinh tuyến này thì giờ mặt trời địa phương khác giờ đồng hồ vài phút, có nơi hơn mười phút. Thêm vào đó, do quỹ đạo trái đất, giờ mặt trời thật còn xê dịch theo mùa, có lúc tới khoảng mười lăm phút. Có trường phái chỉnh giờ sinh theo giờ mặt trời, có trường phái không chỉnh.
Ngoài ra, Việt Nam từng có những giai đoạn dùng múi giờ khác với hiện nay, đặc biệt ở miền Nam trước khi thống nhất. Người sinh trong các giai đoạn đó cần biết giờ ghi trên giấy theo múi giờ nào.
Nguồn sai số thứ năm: lịch âm và tháng nhuận
Lịch âm Việt Nam tính theo múi giờ UTC+7, lịch âm Trung Quốc tính theo UTC+8, nên có lúc hai lịch lệch nhau một ngày, thậm chí khác tháng nhuận. Phần mềm lập lá số dùng lịch nào sẽ ra ngày âm khác nhau. Còn với người sinh vào tháng nhuận, các trường phái xử lý khác nhau: có nơi tính cả tháng nhuận như tháng trước, có nơi chia nửa đầu theo tháng trước, nửa sau theo tháng sau.
"Chỉnh giờ" theo sự kiện đời: cẩn thận
Khi không chắc giờ sinh, một số thầy đề nghị "chỉnh giờ": hỏi các sự kiện đã xảy ra trong đời rồi chọn canh giờ cho lá số khớp nhất. Cách này nghe hợp lý nhưng có một điểm yếu: lá số nào cũng có đủ sao tốt xấu để "giải thích" một sự kiện nếu muốn. Người chỉnh dễ rơi vào thiên kiến xác nhận, chọn canh giờ rồi tìm lý do để nó đúng. Nếu chỉnh giờ, nên coi kết quả là giả thuyết, không phải sự thật.
Sống chung với sự không chắc
Biết những sai số trên không có nghĩa là phải bỏ tử vi. Nó chỉ có nghĩa là đọc lá số với độ khiêm tốn phù hợp:
- Hỏi lại gia đình, tìm giấy tờ gốc để có giờ sinh chắc nhất có thể.
- Nếu sinh sát ranh giới, lập cả hai lá số và đọc những điểm chung.
- Biết người lập lá số dùng lịch nào, xử lý giờ Tý và tháng nhuận ra sao.
- Không dùng lá số có giờ sinh không chắc để quyết chuyện lớn.
Ai muốn đọc sâu hơn về lịch pháp và cách người xưa tính giờ có thể tìm trong mục sách phong thuỷ, nên chọn sách có giải thích phương pháp thay vì chỉ có bảng tra.